11 listopada 1918

  • Przekazanie Józefowi Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną reprezentującą Polaków w Królestwie Polskim - symboliczna data odzyskania niepodległości przez Polskę
  • Podpisanie rozejmu w Compiègne - Carska Rosja przestaje istnieć, następuje rozpad Austro-Węgier, a w Niemczech od kilku dni trwała rewolucja

Pierwszy premier

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej
Ignacy Daszyński
Objął urząd - 7 listopada 1918
Długość urzędowania - 4 dni

Koncepcja inkorporacyjna i federacyjna

Inkorporacyjna - Roman Dmowski stojący na czele Narodowej Demokracji

  • Wcielenie ziem (Na zachodzie: Górny Śląsk, Wielkopolska, Pomorze Gdańskie oraz większość Prus Wshodnich; na wschodzie tereny z przeważającą liczbą ludności polskiej (Litwa, Galicja Wschodnia i ziemie po rzekę Berezynę)) do Polski
  • Włączenie obszarów dawnej RP do Rosji
  • Polonizacja osób o innej narodowości zasiedlających wyżej wymienione tereny (a także Białorusinów i Ukraińców, aby ich zasymilować i skłonić Niemców i Żydów do Emigracji) w celu utworzenia państwa jednonarodowego

Federacyjna - Józef Piłsudski

  • Odtworzenie wielonarodowego państwa w granicach z czasów Jagiellonów (tzn. sąsiadowanie Polski z Litwą i Ukrainą)
  • Przesunięcie polskiej granicy jak najdalej na wschód i utworzenie niepodległych państw (litewskie, białoruskie i ukraińskie) powiązanych sojuszami (federacjami) z Polską.

Dzięki takiemu układowi Polska zyskałaby sojuszników w razie wojny z Rosją bądź Niemcami.

Wojna Polsko - Bolszewicka

Atak armii rosyjskich dowodzonych przez Siemiona Budionnego i Michaiła Tuchaczewskiego w 1920; bolszewicy oddali Wileńszczyzną Republice Litewskiej, powołali Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski; w Warszawie powstał Rząd Obrony Narodowej na czele z Wincentym Witosem; zwycięstwo armii polskiej w bitwie warszawskiej 15 sierpnia 1920 r. i nad Niemnem we wrześniu 1920 r. doprowadziły do rozejmu i podpisania 18 marca 1921 r. pokoju w Rydze (Klasówka Onet)

Pokój w Rydze – zawarty 18 marca 1921 r.

  • Ustalono granicę polsko-radziecką od Dźwiny prze Białoruś do Zbrucza i Dniestru
  • Zwrot mienia zagarnionego w czasach carskich
  • Obie strony miały nieingerować w swoje sprawy wewnętrzne oraz nie popierać działalności wymierzonej przeciwko sobie
  • Zrzeczenie się odszkodowań wojennych przez obie strony
  • Polska delegacja uznała panowanie Bolszewików na Ukrainie

Pokój Ryski nie przyczynił się do całkowitego sukcesu polaków w ostatniej fazie wojny. Uniemożliwił realizację planów Piłsudskiego na prowadzenie federacyjnej polityki wschodniej (swojej koncepcji). Większość polaków pozostała za granicą Polski na wschodzie.

Powstanie Wielkopolskie

Początek 27 grudnia 1918 r.; objęło całą Wielkopolskę; początkowo pod dowództwem kpt. Stanisława Taczaka, później gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego; 16 lutego 1919 r. zawarto w Trewirze rozejm, a na mocy traktatu wersalskiego Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską włączono do Polski (Klasówka Onet)

Powstania śląskie

Pierwsze

Drugie

Plebiscyty

Data pierwszych wyborów do sejmu ustawodawczego

26 stycznia 1919 r.

Mała Konstytucja

(Czym była) Uchwalona 20 lutego 1919 r. uregulowała m.in. kompetencje Naczelnika Państwa (Józef Piłsudski), który wraz z rządem odpowiedzialny był przed sejmem (Klasówka Onet) Obowiązywała do momentu uchwalenia ustawy zasadniczej.

Konstytucja marcowa

ogłoszona 17 marca 1921 r.; wprowadziła trójpodział władzy (na: władzę ustawodawczą (sejm i senat), władzę wykonawczą (prezydent i rząd na czele z premierem), władzę sądowniczą); gwarantowała szerokie prawa obywatelskie; powierzyła dużą władzę parlamentowi, a ograniczyła kompetencje prezydenta (Klasówka Onet)

Pierwszy prezydent

Gabriel Narutowicz
Urzędował od 11 grudnia 1922 r.
Został zastrzelony 16 grudnia 1922 r. przez zwolennika endecji Eligiusza Niewiadomskiego w czasie wizyty w galerii „Zachęta”

Reformy

(Klasówka Onet)

Rolna

Sejm Ustawodawczy ogłosił ustawę w lipcu 1920 r., ale właściciele ziemscy bojkotowali ją w myśl konstytucji marcowej o nienaruszalności praw własności; w 1925 r. ogłoszono ustawę o dobrowolnej parcelacji majątków powyżej 180 hektarów, 300 ha na Kresach Wschodnich i 700 ha w majątkach uprzemysłowionych (za takie uznano posiadające np. gorzelnie, młyny); właściciele ziemscy dostawali odszkodowanie w cenie rynkowej ziemi

Walutowa

Władysław Grabski jako premier i minister skarbu przeprowadził w Polsce reformę walutową w 1924 r. – wprowadził polskiego złotego, jedynym emitentem waluty był Bank Polski. Miała na celu zrównoważenie budżetu państwa.

Zamach majowy

Przebieg

  • 12 V 1926 - wojska Piłsudskiego ruszają na Warszawę
  • Piłsudski i prezydent Stanisław Wojciechowski bezowocnie negocjują na Moście Poniatowskiego
  • 12-14 V 1926 - walki w Warszawie
  • 14/15 V 1926 - prezydent i premier podają się do dymisji

Przyczyny

  • trudna sytuacja gospodarza i rosnące bezrobocie
  • oburzenie związane z ponownym powołaniem rządu Wincentego Witosa
  • uznanie Piłsudskiego za osobę, która jest w stanie zaprowadzić porządek w kraju

Skutki

Konstytucja kwietniowa

Opracowana przez sanację i podpisana przez prezydenta 23 kwietnia 1935 r.; najwyższą władzę w państwie miał prezydent odpowiedzialny tylko „przed Bogiem i historią”; ograniczono rolę parlamentu i prawa obywatelskie Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – powołany w 1928 r. na czele z Walerym Sławkiem; przystąpiły do niego różne organizacje i grupy polityczne, krytykujące konstytucję marcową i popierające rządy sanacji; rozwiązany w 1935 r. (Klasówka Onet)

Bereza Kartuska

Obóz dla więźniów politycznych utworzony w 1934 r.